Erfgenamen raken niet akkoord over de verdeling: wat nu?.

Wanneer meerdere erfgenamen een nalatenschap aanvaarden, worden zij samen eigenaar van de geërfde goederen. Dat wordt een onverdeeldheid genoemd.

Iedere erfgenaam heeft recht op een aandeel in de nalatenschap, maar is nog geen exclusieve eigenaar van een specifieke woning, bankrekening of ander goed. Eerst moet worden bepaald welke bezittingen en schulden tot de nalatenschap behoren en hoe deze worden verdeeld.

De erfgenamen kunnen daarover onderling afspraken maken. Zij kunnen bijvoorbeeld beslissen om:

• een woning te verkopen en de opbrengst te verdelen;
• de woning aan één erfgenaam toe te wijzen;
• geld en andere goederen volgens hun erfdelen te verdelen;
• tijdelijk samen eigenaar te blijven;
• rekening te houden met vroegere schenkingen of betalingen.

Een minnelijke regeling is doorgaans sneller en goedkoper dan een gerechtelijke procedure. Ze vereist wel dat alle betrokken erfgenamen akkoord gaan.

Voor een vrijwillige verdeling moeten de erfgenamen niet alleen akkoord gaan dat de nalatenschap wordt verdeeld. Zij moeten ook overeenstemming bereiken over de manier waarop dat gebeurt.

Eén erfgenaam kan een vrijwillige verdeling dus tijdelijk tegenhouden door niet mee te werken of een voorstel niet te ondertekenen.

Dat betekent echter niet dat de nalatenschap onbeperkt geblokkeerd kan blijven. In het Belgische recht geldt het principe dat niemand verplicht kan worden om in onverdeeldheid te blijven.

Wanneer een akkoord onmogelijk blijkt, kan iedere erfgenaam aan de rechtbank vragen om de verdeling te bevelen.

Een geërfde woning is een veelvoorkomende oorzaak van conflicten.

Misschien wil één erfgenaam de woning overnemen, terwijl de anderen liever verkopen. Er kan ook discussie bestaan over de waarde van het pand of over de vraag wie gedurende de afhandeling in de woning mag blijven wonen.

Een erfgenaam kan niet verplicht worden om zijn aandeel vrijwillig aan een andere erfgenaam te verkopen. Ook een onafhankelijke schatting verplicht niemand automatisch om met een overnamevoorstel akkoord te gaan.

Omgekeerd kan een erfgenaam de beëindiging van de onverdeeldheid niet onbeperkt verhinderen. Wanneer geen akkoord mogelijk is, kan een gerechtelijke vereffening-verdeling worden gestart.

Tijdens die procedure wordt onderzocht of de woning aan een erfgenaam kan worden toegewezen en tegen welke waarde. Wanneer een toewijzing niet mogelijk is, kan een verkoop van het goed noodzakelijk worden.

Wanneer één erfgenaam een geërfde woning alleen gebruikt, terwijl de andere erfgenamen mede-eigenaar zijn, kan discussie ontstaan over een woonstvergoeding.

De andere erfgenamen kunnen onder bepaalde omstandigheden een vergoeding vragen voor het exclusieve gebruik van de woning. Daarbij kunnen onder meer de huurwaarde van het pand, de erfdelen en de gemaakte afspraken een rol spelen.

Daarnaast moeten afspraken worden gemaakt over kosten zoals:

• verzekeringen;
• noodzakelijke herstellingen;
• nutsvoorzieningen;
• onderhoud;
• belastingen en andere lasten.

Het is verstandig om dergelijke afspraken schriftelijk vast te leggen. Zonder duidelijke regeling kunnen de kosten en het gebruik van de woning later een bijkomend onderdeel van het conflict worden.

Soms ontstaat het vermoeden dat een erfgenaam geld, juwelen, meubels of andere bezittingen heeft meegenomen of achterhoudt.

Ook bankopnames of overschrijvingen die kort voor het overlijden gebeurden, kunnen vragen oproepen. Niet elke opname of betaling is noodzakelijk onrechtmatig. De overledene kon het geld zelf hebben gebruikt of geldig hebben geschonken. Toch moet kunnen worden onderzocht wat er precies is gebeurd.

Bewaar daarom zoveel mogelijk bewijs, zoals:

• bankuittreksels;
• facturen;
• berichten en e-mails;
• schenkingsdocumenten;
• foto’s van waardevolle goederen;
• eerdere inventarissen;
• verklaringen van getuigen.

Een advocaat kan beoordelen welke informatie kan worden opgevraagd en of bepaalde bedragen of goederen opnieuw in de vereffening van de nalatenschap moeten worden betrokken.

De notaris en de advocaat hebben een verschillende rol.

De notaris helpt bij de afhandeling en verdeling van de nalatenschap. Wanneer de erfgenamen akkoord raken, kan de notaris hun afspraken juridisch vastleggen en de verdeling uitvoeren.

De advocaat verdedigt daarentegen de belangen van één erfgenaam. Een advocaat kan:

• de juridische positie van de cliënt beoordelen;
• onderhandelen met de andere erfgenamen;
• informatie en bewijs verzamelen;
• een formele ingebrekestelling versturen;
• betwistingen over schenkingen of geldopnames onderzoeken;
• een gerechtelijke vereffening-verdeling opstarten;
• de cliënt bijstaan bij de notaris-vereffenaar;
• argumenten voorleggen aan de rechtbank.

Ook tijdens een gerechtelijke vereffening-verdeling blijft de aangestelde notaris onafhankelijk. De advocaat waakt specifiek over de rechten van de erfgenaam die hij bijstaat.

Wanneer een minnelijke oplossing niet mogelijk is, kan één van de erfgenamen de andere erfgenamen dagvaarden en de gerechtelijke vereffening-verdeling vragen.

De procedure verloopt doorgaans in verschillende stappen.

Eerst beveelt de rechtbank de vereffening en verdeling. Zij stelt daarbij een notaris-vereffenaar aan.

De notaris brengt vervolgens de nalatenschap in kaart. Hij onderzoekt onder meer:

• welke goederen en schulden aanwezig zijn;
• welk aandeel iedere erfgenaam heeft;
• welke schenkingen of voorschotten moeten worden verrekend;
• welke kosten of vorderingen tussen erfgenamen bestaan;
• hoe de goederen kunnen worden gewaardeerd en verdeeld.

Daarna stelt de notaris een ontwerp van verdeling op.

Wanneer alle erfgenamen daarmee akkoord gaan, kan de verdeling worden afgerond. Blijven er betwistingen bestaan, dan worden deze vastgelegd en opnieuw aan de rechtbank voorgelegd. De rechter neemt daarover uiteindelijk een bindende beslissing.

Er bestaat geen vaste duur voor een gerechtelijke vereffening-verdeling.

De doorlooptijd hangt onder meer af van:

• het aantal erfgenamen;
• de omvang van de nalatenschap;
• de aanwezigheid van vastgoed of ondernemingen;
• discussies over schenkingen en bankverrichtingen;
• de noodzaak van schattingen of deskundigenonderzoek;
• de houding van de betrokken partijen;
• het aantal betwistingen dat aan de rechtbank moet worden voorgelegd.

Omdat een gerechtelijke verdeling tijd en kosten met zich meebrengt, is het vaak zinvol om eerst te onderzoeken of een onderhandelde oplossing mogelijk is. Een procedure kan echter noodzakelijk zijn wanneer één erfgenaam elke redelijke regeling blijft weigeren.

Wanneer een conflict over een nalatenschap ontstaat, onderneemt u best de volgende stappen:

1. Verzamel alle beschikbare documenten over de nalatenschap.
2. Maak een overzicht van de gekende goederen en schulden.
3. Noteer duidelijk over welke punten onenigheid bestaat.
4. Vraag om belangrijke voorstellen schriftelijk te formuleren.
5. Onderteken geen verdeling of overnamevoorstel zonder de gevolgen te begrijpen.
6. Laat waardevolle goederen of vastgoed onafhankelijk schatten wanneer de waarde wordt betwist.
7. Probeer communicatie zakelijk te houden en persoonlijke conflicten niet verder te laten escaleren.

Een duidelijk dossier vergroot de kans op een onderhandelde oplossing en is eveneens belangrijk wanneer een procedure noodzakelijk wordt.

Juridische bijstand is vooral aangewezen wanneer:

• één erfgenaam weigert mee te werken;
• de nalatenschap al langere tijd geblokkeerd is;
• er discussie bestaat over de verkoop of overname van een woning;
• één erfgenaam de woning alleen gebruikt;
• geld of goederen lijken te ontbreken;
• er betwisting bestaat over schenkingen of bankopnames;
• een testament wordt betwist;
• u ongelijk behandeld meent te worden;
• een gerechtelijke vereffening-verdeling nodig lijkt.

Een advocaat kan eerst proberen om via onderhandelingen tot een werkbare oplossing te komen. Wanneer dat niet lukt, kan hij de gerechtelijke procedure opstarten en uw belangen verdedigen bij de notaris-vereffenaar en de rechtbank.

Een erfgenaam kan een vrijwillige verdeling weigeren, maar kan niet onbeperkt verhinderen dat de onverdeeldheid wordt beëindigd.

Wanneer overleg niet tot een akkoord leidt, kan een gerechtelijke vereffening-verdeling worden gevraagd. Daarbij wordt de nalatenschap eerst volledig in kaart gebracht en wordt vervolgens bepaald hoe de goederen en eventuele opbrengsten moeten worden verdeeld.

Raakt u met de andere erfgenamen niet tot een akkoord?

De advocaten van CLAW onderzoeken uw juridische positie, begeleiden de onderhandelingen en staan u indien nodig bij tijdens een gerechtelijke vereffening-verdeling.